Op Drift - vluchten naar Kampen 1914-2024

5 OKTOBER 2024 t/m 16 MAART 2025

Belgische vluchtelingen op kamper brug 1360x520
Gevluchte Belgische militairen komen in oktober 1914 over de Stadsbrug Kampen binnen. Collectie Stadsarchief Kampen

In 2024 is het 110 jaar geleden dat de Eerste Wereldoorlog één miljoen Belgen op de vlucht doet slaan naar Nederland. Ruim 2000 burgers en militairen komen in oktober 1914 in Kampen terecht. Een flinke klus om ze te huisvesten in de toen veel kleinere stad! Maar de inwoners van Kampen verenigen zich en ontfermen zich over de ontheemde Belgen. Er worden verschillende burgercomités opgericht en inzamelingacties gehouden.

Hoe lang de tijdelijke opvang zal duren is in eerste instantie nog niet bekend. Na verloop van tijd raken de meningen van de Kampenaren verdeeld, wanneer de vluchtelingen langer blijven dan verwacht. In het half jaar dat de opvang duurt ontstaan er vriendschappen tussen de Belgen en de Kampenaren. Er is ook een groep inwoners die de vluchtelingen naar huis wil sturen, ook al is het einde van de oorlog nog niet in zicht. 

Koen Broucke aan het werk bij Stedelijk Museum Kampen
Tentoonstelling 'op drift' stedelijk museum kampen
Diverse interieurs tentoonstelling 'op drift' stedelijk museum
diverse interieurs tentoonstelling 'Op Drift' Stedelijk Museum Kampen
Tentoonstelling 'op drift' stedelijk museum kampen
Als schilder, maar ook als mens, kan ik enkel maar een stap vooruit als ik óók kijk naar het verleden. 
Koen Broucke

Overgrootmoeder

In samenwerking met de Belgische kunstenaar Koen Broucke (1965) vertelt Stedelijk Museum Kampen dit verrassende verhaal, dat nog generaties lang doorwerkt in veel families. De Eerste Wereldoorlog die van 1914 tot 1918 duurt, heeft België hard getroffen. De overgrootmoeder van Koen Broucke, Hélène Govers-Debeen, heeft haar woonplaats Oostende op 14 oktober 1914 hoogzwanger moeten verlaten. Samen met haar dochtertjes en twee meisjes wiens ouders vermist zijn vlucht ze naar Nederland, om daar de oversteek naar Engeland te kunnen maken. Hélène heeft gedurende de oorlog een dagboek bijgehouden. In het schrift van 109 pagina’s beschrijft ze de hoop en wanhoop die ze ervaart op haar barre tocht.

Grootmoeder van Koen Broucke

Koen Broucke, Hélène 3, Aquarel op papier, 2024

 

Een plek in de tijd

Koen Broucke is naast beeldend kunstenaar en concertpianist ook historicus. Hij volgt de sporen van de geschiedenis en slaat met zijn schilderijen een brug tussen vroeger en nu. Elke vluchteling heeft zijn eigen verhaal. Van sommigen is meer bewaard gebleven dan van de meesten. Broucke schildert hun portretten om ze hun plek te geven in de tijd en begint met zijn overgrootmoeder. Daarnaast portretteert hij ook een aantal Kampenaren met een vluchtverleden van vandaag.

Portret door Koen Broucke
Portret grootmoeder Koen Broucke
Portret vluchteling door Koen Broucke
Portret vluchteling door Koen Broucke
Portret vluchteling door Koen Broucke
Portret door Koen Broucke
Portret vluchteling door Koen Broucke
Je weet maar nooit wanneer je zelf in een bootje moet stappen om jezelf te redden.
Koen Broucke

Brug  

Naast de mensen in dit verhaal staat ook het portret van de brug van Kampen centraal. Het is de poort naar de stad waar ook vandaag nog vluchtelingen overheen komen. Het verhaal van toen is nu nog steeds herkenbaar. 

De brug van Kampen verbeeldt Broucke als een poort naar een veilige haven. De oude brug uit 1878, waar de Belgen overheen liepen, maar ook de moderne versie van vandaag, gezien vanuit zijn hotelkamer. 

De Kamper brug door Koen Broucke
Koen Broucke, 1878, Olieverf op doek, 2024 

Koen Broucke (Sint Amandsberg (B), 1965) had tentoonstellingen in onder andere Amsterdam, Antwerpen, Brussel, Parijs, Rome en Valencia. Broucke publiceerde o.a. Het geheugen van sneeuw, Geschilderd dagboek 2013-2021, Artha Books, 2021.