3 oktober 2020 t/m 24 januari 2021

Oudestraat 133 en Voormalige Synagoge, IJsselkade 33

 

IMG 9742 800 kb 

 

Als toetje op het Rembrandtjaar voegt kunstenaar Jan van Driel een paragraaf toe aan alles wat er al geschreven is over Rembrandts zelfportretten: zijn oren.
Het Stedelijk Museum Kampen geeft met de tentoonstelling ‘Oog voor het oor’ een hernieuwde kijk op de portretkunst van Rembrandt en zijn hedendaagse collega’s. Welke rol hebben kunstenaars het oor in het (zelf)portret toebedeeld en hoe interpreteren we het begrip schoonheid?

Van jongs af aan geïnspireerd door de grote meesters, zoals Rembrandt, Frans Hals en Vermeer toetst Jan van Driel (Amsterdam, 1951) zich regelmatig aan hun werk en staat hij stevig in de traditie van de Hollandse schilderkunst. Op zoek naar de geheimen van de oude meesters maakt Van Driel honderden zelfportretten, waarbij hij zijn eigen afstaande oren nietsverhullend in beeld brengt. Zoals veel mensen met een uiterlijk dat niet voldoet aan de algemene norm is hij zich al vroeg bewust van zijn ‘anders zijn’. Het is niet verwonderlijk dat hij als ‘beroepskijker’ extra gespitst is op de oren van zijn medemens en hoe ze afgebeeld worden in de portretkunst. Op een dag valt hem iets op.

‘Jan had flaporen en ik dacht eigenlijk dat hij ook zelf dacht dat dat heel gewoon was. Vanaf zijn academietijd schilderde hij regelmatig zichzelf. Dat Jan met z’n oren zat, dat zijn oren - laten we zeggen - meer aanwezig waren dan mijn oren voor mij, besefte ik op de dag dat hij over Rembrandt begon, over de oren van Rembrandt… ‘
Daan van Driel (broer van Jan)

 

‘Je gaat het pas zien als je het door hebt’

Door intensieve bestudering van Rembrandts zelfportretten ontdekt Jan van Driel dat Rembrandt flaporen had. Zijn ontdekking is opmerkelijk, omdat er in de vakliteratuur veel is geschreven over Rembrandt en zijn zelfportretten, maar bijna niets over Rembrandts oren.

Jan gaat met zijn broer Daan op ontdekkingsreis naar musea in binnen- en buitenland en doet een uitvoerig bronnenonderzoek met betrekking tot de oren van Rembrandt. Het resultaat van zijn bevindingen is te zien in de tentoonstelling en te lezen in het rijk geïllustreerde boek ‘De oren van Rembrandt, oog voor het oor in de portretkunst’ door Wim van der Beek, dat tegelijkertijd uitkomt.

Naast de zelfportretten van Jan Van Driel zijn twintig originele etsen te zien uit de collectie ‘Rembrandt in zwart-wit’, met expressieve (zelf)portretten, waarin de zintuigen een rol spelen, oren prominent onder hoeden en mutsen uitsteken of het luisteren één van de thema’s is.

 

Onder de loep

De focus van Jan van Driel op het oor biedt ook óns de gelegenheid de portretkunst met andere ogen te bekijken en de oren eens onder te loep te nemen. Hoe gaan andere kunstenaars om met het minst bekeken onderdeel van het gezicht en welk aspect laten zij zien van zichzelf of van de geportretteerde? Hoe interpreteren zij het begrip schoonheid en verschilt dat van het beeld dat wij doorgaans van schoonheid hebben?
In ruim veertig (zelf)portretten van Annemarie Busschers (1970), Caitlin Sas (1989), Dennis Møgelgaard (1959), Herman Tjepkema (1955), Kenne Grégoire (1951), Koos van Keulen (1940), Philip Akkerman (1957), Pieter Pander (1962), Suzan Schuttelaar (1974) en Willem den Ouden (1928) heeft het oor een opvallende rol.

Plastisch chirurg Marieke van Wijk is gespecialiseerd in flapoorcorrecties en oorreconstructies en vertelt:
‘Oren worden nooit gezien als mooi, zoals volle lippen of grote ogen, maar als ze anders zijn dan valt dat op en worden er grappen over gemaakt. We weten uit onderzoek dat kinderen met afstaande oren soms meer stress ervaren van het hebben van flaporen dan van andere aangeboren gezichtsafwijkingen. Soms is het dus bijna vervelender om er grappig uit te zien dan echt afwijkend te zijn.’

 

Oog voor het Oor 185 kb


Fotografe Caitlin Sas heeft in haar jeugd een flapoorcorrectie ondergaan en heeft in de loop der jaren ervaren, dat haar afstaande oren een onderdeel waren van haar identiteit. Ze mist nu iets unieks, vindt ze zelf. In haar fotoserie ‘De 8e schoonheid’ die ze van kinderen en jongeren met flaporen maakt, voegt ze aan de zeven schoonheden de flapoor toe als 8e.
In de huidige selfiecultuur daarentegen is een perfect uiterlijk belangrijker dan ooit. Het zelfbeeld van jongeren wordt vaak negatief beïnvloed door social media en influencers die de norm stellen. Caitlin Sas wil mensen graag anders laten kijken en de schoonheid van de imperfectie laten zien.

Ook Annemarie Busschers ‘probeert het op te nemen voor alle realistische, unieke mensen die, helaas, veel moeite doen om er allemaal hetzelfde uit te zien.’ Zij vindt de realiteit interessanter dan het geïdealiseerde beeld en verzet zich tegen de maatschappelijke drang naar perfectie en symmetrie. Voor veel kunstenaars is schoonheid geen doel op zich. Zij houden zich liever bezig met het schilderproces. Mooi of lelijk is daarbij niet interessant en bovendien een rekbaar begrip. Plastisch chirurg Marieke van Wijk stelt: ‘Het onderscheid tussen de twee uitersten, (schoonheid en lelijkheid) is vaak flinterdun. Een mooie weergave van het lelijke kan er aantrekkelijker uitzien dan een slechte weergave van schoonheid.’


Hoorspel ‘Oogh voor ’t ore’

Beluister tijdens de tentoonstelling hoe Rembrandt onderhandelt met zijn opdrachtgever Marten Soolmans, die het beroemde dubbelportret ‘Marten en Oopjen’ bij hem bestelt. Rembrandt vertelt wat hem inspireert in een portret en komt tot een ontdekking. Tijdens openingstijden, Oudestraat 133.

 

Kijk in de selfiespiegel!

In de Voormalige Synagoge kun je een bijzondere selfie maken. Bij het poseren word je verleid om de controle over je beeltenis even te laten varen. Je beste zelf wordt gemixt tot een verrassend nieuw portret. Kijk met andere ogen naar je vertrouwde beeld en deel het resultaat via de socials! Tijdens openingstijden in de Voormalige Synagoge, IJsselkade 33.

 

Selfiespiegel Oog voor het Oor artikel afbeelding 800x300

 

 

BOEK

Het boek ‘Oog voor het oor, De oren van Rembrandt door de ogen van Jan van Driel’, auteur Wim van der Beek, uitgave Stichting Oren van Rembrandt, is verkrijgbaar in de museumwinkel van het Stedelijk Museum Kampen.
Prijs € 24,95. ISBN 978 94 6262 226 5.

Boek Oog voor het oor artikel afbeelding 800x300 


OOG VOOR HET OOR - ACTIVITEITEN


zaterdag 3 oktober 2020 | 15.30 uur 
Livestreamopening

lees meer...



donderdag 15 oktober 2020 | 10.00-12.00 uur
Quintus-workshop 'Imperfect Portret'

lees meer...



zaterdag 7 november 2020 | 13.00-17.00 uur 
Inloopworkshop 'Maak een Zelfportret'

lees meer...

donderdag 12 november 2020 | 20.00 uur
Lezing 'Oog voor het oor in de portretkunst' door Wim van der Beek

lees meer...

 
zaterdag 21 november 2020 | 13.00-17.00 uur
Inloopworkshop 'Maak een Zelfportret'

lees meer...

zaterdag 12 december 2020 | 14.00-17.00 uur
Korte muzikale momenten door Barok Ensembles van Quintus

lees meer...


3 oktober - 24 januari | openingsuren
Kijkroute 'Kijk eens met andere oren'

Voor kinderen vanaf 12 jaar is er een gratis Kijkroute beschikbaar.
Tijdens openingsuren verkrijgbaar bij de kassa.

3 oktober - 24 januari
Workshop 'De 8ste schoonheid' o.l.v. fotograaf/kunstenaar Caitlin Sas

Voor groep 8 primair onderwijs en onderbouw voortgezet onderwijs.
In deze workshop gaat Caitlin Sas met leerlingen in gesprek over selfies, schoonheid en imperfecties.
Al fotograferend laat zij hen ontdekken dat er niet één algemeen ideaalbeeld
bestaat.
Meer informatie en reserveren via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

 

De tentoonstelling is te zien in SMK, locatie Oudestraat 133 en het vervolg in SMK, Voormalige Synagoge, IJsselkade 33, op 5 minuten loopafstand.