Stedelijk Museum Kampen

Graphic recordings_700x330_2Op zaterdag 17 februari gaat in het Stedelijk Museum Kampen de expositie Graphic Recordings van start. Met werk van: Marius Bauer (1867-1932), Jules Calis, Gijs Kast, Jeroen Janssen, Aimée de Jongh, Jan Rothuizen en Ytje Veenstra.

Na de uitvinding van de fotografie duurde het nog decennia, voordat fotografische journalistiek een plaats veroverde boven de getekende verslaggeving. Eind 19e eeuw was het getekende oorlogsbeeld nog steeds dominant boven de fotografische weergave. Tekenaars reisden af naar het strijdtoneel, maakten ter plekke tekeningen en legden hun indrukken vast. Deze tekeningen werden naar huis, naar de redactie gestuurd om daar overgezet te worden naar gravures, die in deze vorm werden gepubliceerd in kranten en weekbladen.
Het op locatie verslag leggen door middel van tekenen is een langzame manier van journalistiek bedrijven. Een manier, die verdrongen leek door de fotografie, kent sinds enkele jaren een hernieuwde belangstelling van een jonge generatie tekenaars, striptekenaars en illustratoren. Waarom juist nu?

Striptekenaar Aimée de Jongh beschrijft dit treffend wanneer zij vertelt over haar werk naar aanleiding van haar bezoek aan de vluchtelingenkampen op het Griekse eiland Lesbos. Zij bracht de twee vluchtelingenkampen in beeld en tekende ter plekke de verhalen en ervaringen van de tijdelijke bewoners op. Op een plek die voor schrijvende journalisten, fotografen en cameramensen een 'no-go-area' is, lijken tekenaars als Aimée de Jongh en haar twee meegereisde collega's geen 'kwaad' te kunnen doen, niet in de ogen van de autoriteiten én niet in de ogen van de vluchtelingen. Potlood en papier zijn niet bedreigend en intimiderend zoals een tv-camera dat wel is voor mensen die in een kwetsbare positie verkeren, als vluchtelingen. Het tekenen blijkt juist de sleutel tot contact met de bewoners. Hierdoor heeft De Jongh met het door NRC en De Standaard in december 2017 on-line gepubliceerde 'De wachtkamer van Europa' een persoonlijk, verdiepend verhaal kunnen vertellen. Verklaart dat ook waarom het genre van getekende journalistiek juist nu zo'n vlucht neemt? In een tijd van snelle beeldcultuur: iedereen fotografeert en deelt die resultaten op social media, heeft de tekening meer waarde gekregen. Anders dan foto's filteren tekeningen. Het gruwelijke, harde nieuws komt via een foto anders binnen, denk maar aan wat de foto van het dode Syrische jongetje Aylan, dat aanspoelde op een Turks strand, teweeg bracht. De kracht van tekeningen is dat ze het mogelijk maken om wél te kijken.

De aanleiding voor een getekende documentaire is niet altijd 'zwaar'. Zo heeft Gijs Kast voor zijn graphic novel 'Başiboş' (Turks voor 'verdwalen') zich een half jaar ondergedompeld in Istanbul. Om ter plekke, in residence het leven, de mensen en de straatverkoop vast te leggen. Kast maakt fotoportretten, laat wijkbewoners poseren en interviewt ze. De observaties verwerkt hij in zijn tekeningen. Momenteel werkt hij aan een project dichtbij huis. In zijn eigen Amsterdam gaat hij naar wijken die als probleemwijk te boek staan. Via tekeningen en door met de mensen ter plekke in gesprek te gaan, nuanceert hij het negatieve beeld.

Met dezelfde nieuwsgierigheid ging illustrator Ytje Veenstra in de Bijlmer tekenen. Het leverde haar een mooie reeks potloodtekeningen op, waarin herinneringen aan haar jeugd in Friesland gemixt worden met scènes in de metro waarin hip-hop- en culthelden figureren. Het negatieve stereotype beeld van de probleemwijk blijkt een inspirerende, positieve omgeving. Ook Ytje Veenstra tekende in Turkije. Zij legde in schetsboeken de Turkse westkust, ter hoogte van het eiland, Samos vast.Graphic Recordings_700x330_aangepast

Het reizen en zich onderdompelen in een andere cultuur is een 'verslaving' die kunstenaars van alle tijden kennen. Een bekend voorbeeld is de oriëntalist Marius Bauer (1867-1932) die in 1888 voor het eerst een grote reis maakte. Deze reis naar Turkije, gefinancierd door de Haagse kunsthandelaar Wisselingh, maakte een alles bepalende indruk en maakte hem tot een reizende verslaggever voor het leven. Reizen naar onder andere Italië, Rusland, Egypte, India en Pakistan volgden. Bauer publiceerde zijn reportages en tekeningen in De Kroniek, een Nederlands literair tijdschrift dat verscheen tussen 1895-1907.

Met zijn schetsboeken en tekenmateriaal reist Jeroen Janssen (Gent) naar plaatsen waar boeiende verhalen te halen zijn. Die reis is soms lang en leidt naar Rwanda of Ecuador, of dichterbij huis naar het dorp Doel, dat ten prooi valt aan de expansiedrift van de Antwerpse haven. De kleurrijke tekeningen en portretten uit de schetsboeken verwerkt hij samen met geschreven observaties tot een reportageboek.
"De plek vertelt het verhaal" zegt beeldend kunstenaar Jan Rothuizen. Via lijntekeningen met tekst maakt hij een weerslag van een locatie. Een "echo-locatie" noemt hij het zelf. In Caïro, waar Jan Rothuizen enige maanden verbleef, dompelde hij zich onder in de wijk Bulaq. In een wit linnen pak wandelde hij door Bulaq, tot er opeens een dode rat naar hem werd gegooid. Dat bleek de sleutel om de wijk en de daar heersende problematiek te begrijpen. Het witte jasje draagt letterlijk de sporen en het verhaal. In zijn tekeningen verzamelt hij data en rankschikt die, soms door een ruimte te tekenen of een afgelegde route. Lijntekening en tekst zijn daarbij in evenwicht, zijn even belangrijk.
De in 2010 afgestudeerde grafisch journalist Jules Calis tekende de vluchtervaringen op van zijn Syrische vriend in Tilburg en verwerkte die tot de strip 'Gevlucht'. Jules Calis reisde zelf af naar (voormalige) crisisgebieden om daar, samen met schrijvend journalist David Oranje, persoonlijke verhalen op te tekenen. Recent reisde hij naar Mali om daar de Nederlandse VN-missie te tekenen. Hierbij verwerkt hij het roodbruine Malinese zand in de illustraties. De reportage werd in 2017 gepubliceerd in Vrij Nederland.

De expositie toont, dat getekende journalistiek nooit is weggeweest.

Graphic Recordings_340x240_4 Graphic Recordings_340x240_1

17 februari t/m 15 april 2018
Stedelijk Museum Kampen
Oudestraat 133 Kampen
Di t/m za 11.00 – 17.00 uur
zo. 13.00 – 17.00 uur

website realisatie: nmedia ict