Aan het water | Kleine en grote Hollandse meesters

Water--700x330Op 29 maart gaat de expositie 'Aan het water' van start in het Stedelijk Museum Kampen, de Gemeentelijke Expositieruimte Kampen en de Koornmarktspoort. De  drie locaties die ook allen bijna letterlijk aan het water liggen organiseren – in het kader van Sail 2014 – gezamenlijk een expositie met het water als uitgangspunt. Wel heeft iedere locatie zijn eigen insteek. In het Stedelijk Museum Kampen zelf is de expositie 'Kleine en grote Hollandse meesters' te zien.

Hoewel de kern van de getoonde werken bestaat uit stukken die Kampen gerelateerd zijn, beperkt de expositie zich niet tot Kampen. Zo is er ook werk te zien van kunstenaars die geen band met Kampen hadden, zoals Hendrik Willem Mesdag (1831-1915), Willem Roelofs (1822-1897), Philip Sadée ( 1837-1904), Antonie Waldorp (1803-1866) en anderen. Natuurlijk is er ook werk te zien van kunstenaars die in Kampen werden geboren of daar een tijd lang werkten, zoals o.a. Jan Jacob Fels (1816-1882), Jan Voerman sr. (1857-1941), Willem Bastiaan Tholen (1860-1931), Frans Schot (1948), de broers Robert (1875-1940) en François Graafland (1879-1939), Sjaak Kaashoek (1961) en vele anderen.

Een expositie met werken uit de 19e en 20e eeuw van verschillende kunstenaars met verschillende stijlen en uit diverse stromingen kan al snel leiden tot een chaotisch geheel. De bindende factor tussen al die genoemde en niet genoemde kunstenaars, het water, en vooral hun liefde voor het schilderen daarvan voorkomt dat. Wel zijn de kunstenaars te groeperen naar hun voorliefde per onderdeel. Bij een aantal van hen staat het IJsselfront bij Kampen centraal, anderen kiezen voor weidse vergezichten of rustieke uiterwaarden of een drukke haven. Er is echter meer dan het water dat de kunstenaars en hun werken met elkaar verbindt. De lucht, de wolken en het licht of juist het ontbreken van dat laatste, spelen een minstens even zo'n belangrijke rol in hun werk. Dat geldt bijvoorbeeld heel sterk voor het werk van Marinus de Jongere (1912-1978) die zich specialiseerde in het schilderen van vooral Rotterdamse havengezichten. Het water op het afgebeelde havengezicht gaat een kleurig spel aan met de zinderend bewolkte lucht. Het spel krijgt een extra dimensie door de rookpluimen van de vele zichtbare stoomschepen, zij stijgen vanuit het water op om zich te mengen met het wolkenspel.

Ook bij de kunstenaar Jan Voerman sr. zien we dit spel. Het schilderij 'Bewogen lucht' toont alles waar Voerman om bekend stond: koeien, wolkenluchten en IJssel. Alles – behalve de lucht – ziet er verstild uit: de koeien die bij elkaar liggen op het gras aan de waterkant, de rivier die spiegelglad is en niet lijkt te stromen, een scheepje met gestreken zeil en een slapend aandoend stadje Hattem. De lucht geeft echter een heel ander beeld. Donkere wolken ballen zich samen en stromen links en rechts het beeld binnen. De aandacht wordt echter vooral getrokken door het middenstuk. Witte wolken, doorbroken door stukken blauwe lucht geven het werk een mate van lichtheid die doet vermoeden dat de zomer wel weer terugkomt. Het is Voerman op zijn best: dreiging en optimisme verwerkt in één schilderij.

Heel anders van aard is het schilderij 'Zwaar weer', dat rond 1850 door Antonie Waldorp werd geschilderd. Een paneeltje van slechts 18,5 X 24 cm met daarop enkele schepen. De zeilen staan bol, het water is onstuimig en de lucht is zwaar en diep onheilspellend. De storm op volle zee lijkt nog lang niet voorbij. Waldorp geldt als één van de voorlopers van de Haagse School en als je kijkt naar de super beweeglijke, maar loodzware lucht boven onstuimig water, zie je hoe terecht dat is.

De kunstenaar Willem Roelofs daarentegen was vooral de kunstenaar van het vastleggen van 'het landschap voor de storm'. Met een dramatiserend vermogen legde hij dergelijke momenten vast,
De schilderijen 'Badende koeien' – zie voorpagina – en 'Opkomend onweer', zijn  daar goed voorbeelden van. Over het schilderen van wolkenluchten merkte Roelofs zelf op: 'Een lucht goed te schilderen is daarom zoo moeilijk omdat ze ten nauwste samenhangt met het landschap eronder; verandert men het eene, dan moet men noodzakelijk ook het andere veranderen'. En zo is het maar net.

De expositie 'Kleine en grote Hollandse meesters' bestaat hoofdzakelijk uit schilderijen en aquarellen uit de eigen collectie, aangevuld met bruiklenen uit het Frans Walkate Archief in Kampen en een enkel particulier bruikleen

Water 340x240-4 Water 340x240-3

website realisatie: nmedia ict