Vrijwilliger Tiny Visser

 

tolbord 700x330 

Het Tolbord

"A museum is a serious pleasure".  Dat geldt wat mij betreft ook voor ons museum. Neem nou bijvoorbeeld het tolbord uit 1628, waarop de tarieven staan voor gebruik van de IJsselbrug. Met welk een ernst heeft men deze lijst samengesteld. Hoeveel tol vragen we per persoon? En hoeveel voor een man met een paard, of  voor een paard en wagen?

Het tarievenbord begint met:

"Wat vrembden ende haere guederen an de brugman betaelen sullen tot bruggelt".

Men besluit acht penning per persoon te vragen, een stuiver en acht penning als hij een paard meeneemt en drie stuivers als hij een wagen en vier paarden meeneemt. Een groep schapen, die op de markt te koop wordt aangeboden en vervolgens niet verkocht wordt. Wat doen we daar mee?

't Zou toch wel heel zuur zijn als je daar twee keer voor zou moeten betalen:

"Item alle degene die op de mercktdach niet vercoft si jende wederom gedreven worden, eens betalt 8 penning sullen deze reys vrij sijn".

Overal is aan gedacht. Maken we onderscheid tussen vette of magere dieren? Nee dat niet:

"Alle magere ende vette coeyen ende andere beesten soo des voorjarrs over die brug gedreven worden, ingelix  vet synde over de  brugge comen om geslacht, gescheept opte merckt vercoft ofte verdreven mougen worden, elck beest 8 penning".

Allemaal vragen en besluiten waar waarschijnlijk lang over vergaderd is. En dan de vraag over de vormgeving. Er wordt een besluit genomen: drie kolommen is het beste. Links vermelden we de tarieven voor alles en iedereen die óver de brug wil gaan. In het midden een kolom voor de bewoners van de overkant van de IJssel, die regelmatig over de brug komen. Kunnen zij een abonnement kopen? En rechts een kolom voor de schepen die onder de brug doorgaan. Drie stuivers lijkt hiervoor een redelijk bedrag. Natuurlijk wordt ook voorzien in gepaste maatregelen voor wie denkt dat hij zonder tol betalen er vandoor kan gaan. Ze zullen worden "Gearresteerd ende oock aangeholden worden". 

Wie geven we de opdracht? Gijsbert, een neef van Thomas Berendtsz , de ontwerper van de Broeder- en Cellebroederpoort, maakt de tekening van de brug op het tarievenbord. De Franse schoolmeester Anthonie van Calsbeeck zorgt voor de tekst. Hij maakt een prachtig bord. Gouden initialen. Dat kan echt niet mooier. Heeft hij een sjabloon gebruikt? Ook het te betalen bedrag geeft hij een accent, in goud. Dat is tenslotte waar het om gaat. Maar meteen al bij de eerste kolom stuit de kalligraaf op een probleem: de laatste zin kan er niet meer op. Geen nood we maken de letters gewoon even kleiner. Het tolbord is er niet minder mooi om.

De tekst van het tolbord zal met enorm serieuze inzet zijn samengesteld. Per slot van rekening moest men er geld mee verdienen. Maar nu, een kleine vier honderd jaar later, kijken we er met een glimlach naar. En is dat niet precies wat we willen als we naar een museum gaan?

website realisatie: nmedia ict