Vrijwilliger Hans Smedema

 Schepenzaal Kampen 700x330

Mijn favoriete stuk: de wonderen en geheimen van de Schepenzaal.

De vrijwilliger in het Stedelijk Museum Kampen geniet een aantal aardige privileges. Eén daarvan is iets
te mogen schrijven over je favoriete stuk uit de collectie van het museum. Ditmaal ben ik aan de beurt.
Dat is een hele eer. Ik kies niet voor één enkel stuk, maar neem gelijk een hele zaal: de Schepenzaal, beter gezegd, de wonderen en geheimen van de Schepenzaal. Ik raak daar niet over uitgedacht.

Hoe komt het dat de prachtige burgemeestersstoel, in 1543 gemaakt door de stadskistenmaker en houtkunstenaar meester Frederik uit Kampen, helemaal is aangebouwd tegen de zandstenen schouw, gebouwd door de beeldhouwer meester Colijn de Nole uit Utrecht?
Er kon geen muis meer tussen, waardoor de nis met het beeld van Temperantia (matigheid) volledig aan het oog onttrokken werd. Dat is toch merkwaardig! Er wordt gefluisterd dat de heren destijds ruzie hebben gehad en niet zo zuinig ook. Waarom moest er zo nodig een beeldhouwer uit Utrecht komen, terwijl meester Frederik behalve kistenmaker ook een gerenommeerd beeldhouwer was? Daar zat de bisschop van Utrecht natuurlijk achter. Wie anders? En wie had het destijds voor het zeggen in Kampen, de schepenen of de bisschop? Uiteindelijk natuurlijk de bisschop! De geestelijke leiders waren in de middeleeuwen machtiger dan de wereldlijke. De paus had meer invloed dan de keizer. En zo kwam er een beeldhouwer uit Utrecht om een schouw te bouwen in de Schepenzaal in Kampen. Een juweel, dat wel, een wonder van schoonheid, maar meester Frederik was destijds wel stinkend jaloers dat hij gepasseerd werd voor deze eervolle opdracht.

Toch is de schouw een pronkstuk van de eerste orde, met veel prachtige symbolen. De schouw wordt gedragen door een vrouw en een man, een kariatyde en een atlant (Grieks). Zoiets vind je nergens!
De Schepenzaal kent niet alleen wonderen zoals de schouw en de stoel, er zijn ook onzekerheden en geheimen. Waar zijn bijv. de beulszwaarden gebleven die in de vitrine stonden, links van de schouw? En hoe zit het met die pieken en hellebaarden, rondom aan de wanden? Waren die van de Fransen uit de tijd van de Franse Revolutie? Hebben ze die destijds in de haast achter gelaten of was het een geschenk aan Kampen, als dank voor het onderdak en de gastvrijheid? Of heeft Kampen ze gepikt?
Een groot geheim is ook de functie van het traliewerk aan de buitenkant van de Schepenzaal.
Waren dat kooien voor veroordeelden? Als dat zo was dan moest een veroordeelde over de bank met kussens van een schepen heen klimmen, door de vensterbank, via het raam naar buiten... Gelooft u het? Ik niet. Waarom dan dat zware traliewerk? Gewoon, om te imponeren. Dat past wel bij de Kampenaren. Kijk maar naar de Nieuwe Toren. Waar staat in Nederland en daarbuiten een toren met een groot carillon zonder dat er een kerk aan vastzit? En dat uitgerekend in Kampen...
En wat dat traliewerk betreft, In Nijmegen, de oudste stad van Nederland, zie je hetzelfde bij middeleeuwse gebouwen en in Tsjechië zag ik het ook.

Iets heel anders. Als ik bij een rondleiding vertel dat advocaten tijdens strafzaken hun pleidooi 'op de rol' vastmaakten in de publieke ruimte van de Schepenzaal, kijken de meesten mij aan met enige argwaan. 'Wat raar' hoor ik ze denken.

Een groot wonder van de Schepenzaal is ook dat sommige algemeen bekende gezegden en spreekwoorden hier terug te vinden zijn. Ja, u leest het goed! Dat mag met recht een wonder heten. Heel curieus ook. In het plafond zitten rozetten. Rozen. Mogelijk heeft het te maken met het gezegde 'iets onder de rozen houden'. Wat 'onder de rozen' is besproken, blijft geheim. Is 'sub rosa'. Onze taal kent ook het gezegde van 'een heet hangijzer' als het om een netelige kwestie gaat. Dat hangijzer bevindt zich ook in de Schepenzaal, bij de schouw. Tenslotte kennen wij in Nederland het spreekwoord 'niet samen door één deur kunnen'. Dat spreekwoord kunt u hier zien bij de ingang. Daar zijn twee deuren naast elkaar, een voor schepenen en een voor verdachten.

Wat een stad, wat een Schepenzaal, wat een geheimen en wat een wonder.

Schepenzaal Kampen 340x240-2 Schepenzaal Kampen 340x240

Hans Smedema
Kampen, maart 2015

website realisatie: nmedia ict